Akumulatör Bakımı ve Sorunları

Kısa cevap: Araba aküsü nasıl bakılır sorusunun özü üç maddede toplanır: kutup başlarını temiz ve sıkı tutmak, akünün gerilimini düzenli ölçmek ve aracı akünün şarj olmasına yetecek kadar çalıştırmak. Ayda bir kez yapılan 5 dakikalık kontrol, tipik bir kurşun-asit akünün ömrünü belirgin biçimde uzatır. Motor durmuşken ve en az 1 saat dinlenmiş bir akünün gerilimi 12,6 V civarındaysa akü doludur; 12,4 V ve altına düştüyse şarj kaybı başlamış demektir.

Akü ne yapar, neden yorulur?

Akü aracın enerji deposu değil, kısa süreli yüksek akım kaynağıdır. Marş motoru çalıştığı 1-3 saniye boyunca akü, motor hacmine ve sıcaklığa göre 150-400 amper arası akım verir. Motor çalıştıktan sonra sistemin enerjisini alternatör üstlenir ve akü şarj konumuna geçer. Yani akü sürekli boşalıp dolan bir bileşendir; ömrü de bu döngünün kalitesine bağlıdır.

Kurşun-asit kimyasında her derin boşalma, plakalar üzerinde kurşun sülfat kristalleri bırakır. Kısa süreli boşalmalarda bu kristaller şarjla çözülür; ancak akü uzun süre boşta kalırsa kristaller sertleşir (sülfatlaşma) ve kapasite kalıcı olarak düşer. Bu yüzden bir aküyü öldüren şey genellikle çok kullanılmak değil, yetersiz şarj edilmektir.

Gerilim - doluluk ilişkisi

Motor çalışırken aynı uçlarda 13,8-14,4 V görülmesi beklenir. Bu değer 13,2 V'un altındaysa alternatör ya da kayış-gergi tarafında; 15 V'un üzerindeyse regülatörde sorun aranır. Aşırı şarj, elektroliti buharlaştırdığı için düşük şarjdan daha hızlı zarar verir.

Ayda bir yapılacak kontrol listesi

1. Kutup başları: Beyaz-mavi tozlanma (sülfat birikmesi) varsa kabloları önce eksi (−), sonra artı (+) olacak şekilde sökün. Ilık suya karıştırılmış bir tutam karbonat ile temizleyip kurulayın, ince bir gres filmi geçin. Takarken sıra tersine döner: önce artı, sonra eksi.
2. Bağlantı sıkılığı: Kelepçe elle oynuyorsa marşta gerilim düşer ve araç "akü bitmiş" gibi davranır. Oysa sorun 30 saniyelik bir sıkma işidir.
3. Gövde ve şase kablosu: Aküden gövdeye giden kalın kablonun temas noktası paslıysa tüm elektrik sistemi zayıflar.
4. Kasa muayenesi: Şişme, çatlak, sızıntı görünüyorsa akü değişmelidir; şişme genellikle aşırı şarj veya aşırı ısı işaretidir.
5. Sıvı seviyesi: Bakım gerektiren (kapaklı) modellerde elektrolit plakaların 1-1,5 cm üzerinde olmalı. Yalnızca saf su eklenir; asit eklenmez. Bakımsız (kapalı) tip akülerde bu adım atlanır.
6. Yerinde sabitlik: Gevşek akü, titreşim nedeniyle plaka ömrünü kısaltır. Radyatör bakımı ya da soğutucu sıvı seviyesi kontrolü sırasında motor bölmesine bakarken bu kelepçeyi de gözden geçirmek zaman kazandırır.

En sık görülen üç sorun ve ayırt etme yöntemi

1. Marş yavaş dönüyor

Gerilim düşük ya da kablo direnci yüksek. Farlar açıkken marş verildiğinde ışıklar neredeyse tamamen sönüyorsa akü ya da kablo teması; ışıklar parlak kalıp yalnızca tık sesi geliyorsa marş motoru/selenoid ilk şüphelidir.

2. Sabah çalışmıyor, gündüz çalışıyor

Soğukta akünün verebileceği akım düşer, motor yağının viskozitesi ise artar. İki etki üst üste bindiğinde sınırda olan bir akü sabah pes eder. Doğru viskozitede motor yağı kullanmak, kışın marş yükünü ölçülebilir şekilde azaltır.

3. Araç 3-4 gün durunca boşalıyor

Kaçak akım (parazitik tüketim) araştırılır. Normal değer genellikle 30-50 mA bandındadır; sonradan takılan ses sistemi, takip cihazı veya kapanmayan bir röle bu değeri yüzlerce mA'e çıkarabilir. Bu durumda akü suçlu değildir, yalnızca kurbandır.

Sürüş alışkanlığı ve ömür karşılaştırması

Uzun süre kullanılmayacak araçta iki pratik seçenek var: eksi kutbu sökmek ya da akıllı bir şarj/koruma cihazına bağlamak. İkincisi kapasiteyi korumak açısından daha etkilidir.

Takviye (jump start) sırası

1. Kırmızı kablo: boş akünün (+) kutbu → dolu akünün (+) kutbu
2. Siyah kablo: dolu akünün (−) kutbu → boş aracın boyasız metal gövdesi
3. Yardım eden aracı çalıştırın, 2-3 dakika bekleyin, sonra diğer aracı çalıştırın
4. Kabloları ters sırayla sökün ve aracı en az 20-30 dakika sürün

Takviye sonrası araç hemen tek